Program do pomiarów oświetlenia: czego od niego wymagać

Excel i szablon w Wordzie wystarczały przy jednym pomieszczeniu i kilkunastu ręcznie wpisanych liczbach. Przy oświetleniu jedno pomieszczenie 7 na 4 metry to 45 punktów pomiarowych, a norma dla każdego trybu każe liczyć równomierność innym wzorem.

Po co osobny program do pomiarów oświetlenia

Pomiar oświetlenia to nie dopisek do pomiarów instalacji. Oświetlenie podstawowe rozlicza się z PN-EN 12464-1:2022, awaryjne z PN-EN 1838:2025-05. Dwie normy, dwa kryteria oceny, dwie różne listy oględzin. Arkusz kalkulacyjny tego nie pilnuje, bo nie wie, w jakim trybie jest pomieszczenie, które akurat liczysz.

Wynik policzony wzorem z niewłaściwej normy nie zgadza się z żadną z nich. Zleceniodawca, ubezpieczyciel albo kontrola przeciwpożarowa mają prawo zapytać, skąd wzięła się liczba w protokole.

Jedenaście wymagań, bez których protokół się nie obroni

1. Rozróżnia oświetlenie podstawowe od awaryjnego

Tryb ustawiasz osobno przy każdym pomieszczeniu, bo jedno badanie ocenia widoczność przy pracy, a drugie widoczność przy ewakuacji po zaniku zasilania. Do tego dochodzą dwie listy oględzin. Przy podstawowym w tabeli jest ochrona przed olśnieniem i oddawanie barw, przy awaryjnym dochodzą próba przełączenia na zasilanie awaryjne, pełny czas działania i widoczność piktogramów. Olśnienie i oddawanie barw obowiązują w obu trybach, tylko ocenia się je inaczej: PN-EN 1838:2025-05 ogranicza światłość opraw wartościami z Tabeli 3, od 500 cd przy montażu poniżej 2,5 m do 5000 cd powyżej 4,5 m, i wymaga R_a co najmniej 40, żeby dało się rozpoznać barwy bezpieczeństwa (pkt 5.1.3 i 5.1.4).

2. Liczy właściwą równomierność do właściwego trybu

Program, który wszędzie liczy jednym wzorem, produkuje wynik, którego nie obronisz przed zleceniodawcą ani ubezpieczycielem.

3. Zna aktualne wydania norm i drukuje je w protokole

Na stronie tytułowej ma stać konkretny numer i rok wydania normy odniesienia, nie ogólne „wg obowiązujących przepisów”.

4. Podstawia progi z tablic normy razem z numerem tablicy

Sama liczba bez odesłania do tablicy niczego nie dowodzi. Kilka pozycji z biblioteki pomieszczeń wzorcowych w ProtoSmart, wszystkie z PN-EN 12464-1:2022:

Przy oświetleniu awaryjnym progi pochodzą z PN-EN 1838:2025-05 i są inne dla każdej strefy:

• droga ewakuacyjna: co najmniej 1 lx
• strefa otwarta powyżej 60 m²: co najmniej 0,5 lx
• strefa wysokiego ryzyka: 10 procent natężenia normalnego i nie mniej niż 15 lx, przy Ud co najmniej 1 do 10
• punkt pierwszej pomocy: 5 lx w płaszczyźnie pionowej

Wartości da się nadpisać ręcznie, gdy trafisz na obiekt z własnym numerem normy w dokumentacji.

5. Wyznacza siatkę pomiarową z wymiarów pomieszczenia

Wpisujesz długość i szerokość, program rozkłada punkty i pozwala wpisać odczyt przy każdym z nich. Dla pomieszczenia 7 na 4 metry to 45 punktów w układzie 9 na 5, nie kilka losowo wybranych miejsc.

6. Radzi sobie z pomieszczeniem nietypowym

Nie każde pomieszczenie jest prostokątem. Program potrzebuje obrysu własnego kształtu, wgrania rzutu i narzędzi do zaznaczenia ściany, okna, drzwi, przeszkody i oprawy. Punkty muszą znikać spod przeszkody, także gdy dokładasz ją do gotowej już siatki.

7. Rozdziela obszar zadania i pas otoczenia tam, gdzie wymaga tego norma

W biurach, salach lekcyjnych i warsztatach norma osobno normuje stanowisko pracy, osobno resztę pomieszczenia. Obszar zadania ocenia się progiem co najmniej 500 lx i U₀ co najmniej 0,6, pas otoczenia progiem 300 lx i U₀ co najmniej 0,4, każdy ze swoim wynikiem.

8. Przyjmuje odczyty z ułamkiem dziesiętnym

Progi awaryjne to 0,5 lx i 1 lx. Program, który obcina miejsce po przecinku, zmienia ocenę, nie tylko zapis liczby.

9. Drukuje rysunek pomieszczenia z punktami i wartościami

Kolumna liczb w PDF nie pokazuje, gdzie stał miernik. Rysunek z numerem punktu i zmierzoną wartością przy każdym z nich pokazuje.

10. Powstaje na obiekcie, nie po powrocie do domu

Wpisujesz wartość przy punkcie na rysunku, strzałkami i Enterem przechodzisz do kolejnego, tak jak faktycznie chodzisz po pomieszczeniu z luksomierzem. Po wyjściu z budynku zostaje jedno kliknięcie: wygenerowanie PDF.

11. Trzyma kartotekę mierników i drukuje miernik w protokole

Protokół, z którego nie wynika, czym mierzono, jest łatwy do podważenia. PN-EN 1838:2025-05 i PN-EN 50172:2025-04 opisują w Załączniku B jakość luksomierza na poziomie klasy 2* wg CIE TR 231:2019: dopasowanie widmowe i korekcja kosinusowa nie gorsze niż 6 procent, rozdzielczość co najmniej 0,01 lx i wzorcowanie powiązane z układem SI.

Dla programu wynika z tego prosta lista:

• trzyma nazwę, model, numer seryjny i datę ostatniego wzorcowania
• pozwala dołączyć świadectwo wzorcowania
• podstawia ten sam przyrząd do kolejnych protokołów bez przepisywania danych

Dlaczego Excel i szablon w Wordzie przestają wystarczać

Przy jednym pomieszczeniu i kilkunastu punktach arkusz wystarcza. Przy 45 punktach na pomieszczenie i kilkunastu pomieszczeniach na obiekcie ręczne liczenie średniej, minimum, maksimum i równomierności to miejsce, w którym powstają błędy przepisania.

Do tego dochodzi rzecz, której w arkuszu nie zrobisz w ogóle: rysunek siatki z numerami punktów pod tabelą. Jak układa się same tabele, opisałem przy okazji tabel pomiarowych w protokole.

Jak to rozwiązuje ProtoSmart

Oba tryby liczą się w jednym protokole, wybierane osobno przy każdym pomieszczeniu, z osobnymi wzorami na równomierność i osobnymi listami oględzin. Program bierze na siebie to, co przy oświetleniu zajmuje najwięcej czasu:

• wylicza siatkę z wymiarów pomieszczenia i obsługuje obrys nietypowego kształtu
• podstawia próg, równomierność i numer tablicy z biblioteki 65 pozycji oświetlenia ogólnego i 10 ewakuacyjnego, którą da się rozszerzyć o własne pozycje
• rozdziela obszar zadania od pasa otoczenia tam, gdzie norma tego wymaga
• drukuje rysunek pomieszczenia z wartościami przy punktach

Wydania norm w bibliotece są aktualne i aktualizowane razem z nimi: PN-EN 12464-1:2022 i PN-EN 1838:2025-05, to drugie weszło do aplikacji we wrześniu 2026, razem z przenumerowanymi punktami normy. Wszystko, co moduł liczy i drukuje, opisuje strona Protokoły pomiarów natężenia oświetlenia.

Oprawy stawiasz na rysunku i przełączasz ich stan dwukrotnym kliknięciem: sprawna to kółko wypełnione, niesprawna puste z krzyżykiem, więc różnicę widać także na wydruku czarno-białym. Licznik w nagłówku pomieszczenia pokazuje „Opraw: 6, w tym niesprawnych: 1”, więc zleceniodawca widzi stan bez liczenia symboli na rysunku.

Protokoły zrobione w Proton+, w tym oświetleniowe, wchodzą przez import. Importu wprost z luksomierza nie ma, i to jest świadoma decyzja: odczyt zapisany w mierniku nie niesie informacji, którego punktu siatki dotyczy, więc przypisanie liczb do punktów i tak trzeba odtworzyć po powrocie. Wpisanie wartości przy punkcie na rysunku w chwili pomiaru wiąże liczbę z miejscem od razu.

Protokół powstaje u klienta, w trakcie przeglądu, a nie wieczorem przy komputerze. Zmierzone na naszych zleceniach: od 20 do 100 godzin miesięcznie mniej przy papierach, zależnie od tego, ile przeglądów robisz.

Moduł oświetlenia jest dostępny od pakietu Business w górę. Darmowego pakietu nie ma, jest czternastodniowy okres próbny bez karty płatniczej, a startuje on na pakiecie Business Plus, więc przez te dwa tygodnie oświetlenie masz do sprawdzenia na własnym obiekcie, zanim za cokolwiek zapłacisz. Załóż konto, wpisz wymiary jednego pomieszczenia i zobacz gotowy protokół z własnymi danymi.

Jeśli zestawiasz kilka programów obok siebie, jest osobne porównanie programów do protokołów. A jeśli oświetlenie robisz przy okazji pełnego przeglądu instalacji, zobacz też, co zawiera protokół z pomiarów elektrycznych i jak wygląda sam protokół z pomiarów elektrycznych.

Dla kogo jest ten program

• dla elektryka, który robi pomiary oświetlenia sam albo w małej firmie i oddaje protokół zleceniodawcy
• dla kogoś, kto ma na obiekcie więcej niż jedno pomieszczenie z inną funkcją, czyli inną tablicą progową
• dla kogoś, kto wie, że tabela liczb bez rysunku i bez numeru normy przy progu jest łatwa do podważenia