Program do pomiarów oświetlenia: czego od niego wymagać

Wpisujesz w Google „program do pomiarów oświetlenia" i nie szukasz wiedzy, tylko narzędzia, w którym poskładasz protokół nadający się do oddania. Excel i szablon w Wordzie trzymały Cię przy jednym pomieszczeniu i kilkunastu ręcznie wpisanych liczbach. Przy oświetleniu liczysz punkty dziesiątkami na jedno pomieszczenie, a norma dla każdego trybu każe liczyć równomierność inaczej. Poniżej jedenaście rzeczy, których warto wymagać od takiego programu, zanim zaczniesz nim liczyć protokół, pod którym się podpiszesz.

Po co osobny program do pomiarów oświetlenia

Pomiar oświetlenia elektrycznego to nie dopisek do pomiarów instalacji. Oświetlenie podstawowe rozlicza się z PN-EN 12464-1:2022, oświetlenie awaryjne z PN-EN 1838:2025-05, i to są dwie różne normy, dwa różne kryteria oceny i dwie różne checklisty oględzin. Arkusz kalkulacyjny tego rozróżnienia nie pilnuje sam, bo nie wie, w jakim trybie jest pomieszczenie, które akurat liczysz. Program do pomiarów oświetlenia ma tę wiedzę mieć wbudowaną, nie w Twojej głowie.

Konsekwencja pomylenia trybów jest konkretna, nie teoretyczna. Wynik policzony wzorem z niewłaściwej normy to wynik, który nie zgadza się z żadną z nich, a przy oświetleniu awaryjnym w grę wchodzi bezpieczeństwo ewakuacji, nie tylko komfort pracy. Zleceniodawca, ubezpieczyciel albo kontrola przeciwpożarowa mają prawo zapytać, skąd wzięła się liczba w protokole, i „tak wyszło z arkusza" nie jest odpowiedzią, jaką chcesz dać.

Jedenaście wymagań, bez których protokół się nie obroni

1. Rozróżnia oświetlenie podstawowe od awaryjnego

Typ trybu ustawiasz osobno przy każdym pomieszczeniu, bo jedno badanie ocenia widoczność przy pracy, a drugie widoczność przy ewakuacji po zaniku zasilania. Do tego dochodzą dwie różne checklisty oględzin: przy podstawowym w tabeli stoi między innymi ochrona przed olśnieniem i oddawanie barw, przy awaryjnym w ich miejsce wchodzi próba przełączenia na zasilanie awaryjne, pełny czas działania i widoczność piktogramów.

To nie znaczy, że olśnienie i oddawanie barw przestają obowiązywać przy ewakuacyjnym. PN-EN 1838:2025-05 ma dla nich osobne wymagania: ogranicza światłość opraw w polu widzenia wartościami zależnymi od wysokości montażu i wymaga wskaźnika oddawania barw Ra co najmniej 40, żeby dało się rozpoznać barwy bezpieczeństwa. Rozstrzyga się je na danych opraw, a nie odczytem luksomierza, więc w tabeli oględzin z pomiaru natężenia ich nie ma.

2. Liczy właściwą równomierność do właściwego trybu

Przy oświetleniu podstawowym liczy się U₀, czyli Emin do Eśr. Przy awaryjnym liczy się Ud, czyli Emin do Emax, i zapisuje się to jako proporcję 1 do x. Program, który wszędzie liczy jeden wzór, produkuje wynik, którego nie obronisz przed zleceniodawcą ani ubezpieczycielem.

3. Zna aktualne wydania norm i drukuje je w protokole

Na stronie tytułowej ma się znaleźć konkretny numer i rok wydania normy odniesienia, nie ogólne „wg obowiązujących przepisów". Widać to na wydruku poniżej, gdzie strona tytułowa niesie dane zleceniodawcy, dane obiektu, rodzaj badania i normę odniesienia.

4. Podstawia progi z tablic normy razem z numerem tablicy

Wpisanie samej liczby bez odesłania do tablicy niczego nie dowodzi. Poniżej kilka przykładów progów z biblioteki pomieszczeń wzorcowych w ProtoSmart, wszystkie z PN-EN 12464-1:2022.

Przy oświetleniu awaryjnym progi pochodzą z PN-EN 1838:2025-05 i są inne dla każdej strefy: droga ewakuacyjna wymaga co najmniej 1 lx, strefa otwarta powyżej 60 m² co najmniej 0,5 lx, strefa wysokiego ryzyka 10 procent natężenia normalnego i nie mniej niż 15 lx przy Ud co najmniej 1 do 10, a punkt pierwszej pomocy 5 lx w płaszczyźnie pionowej. Te wartości można też nadpisać ręcznie, gdy trafisz na obiekt z własnym numerem normy w dokumentacji.

5. Wyznacza siatkę pomiarową z wymiarów pomieszczenia

Wpisujesz długość i szerokość, program rozkłada punkty równomiernie i pozwala wpisać odczyt przy każdym z nich. Dla pomieszczenia 7 na 4 metry to 45 punktów w układzie 9 na 5, nie kilka losowo wybranych miejsc.

6. Radzi sobie z pomieszczeniem nietypowym

Nie każde pomieszczenie jest prostokątem. Program potrzebuje obrysu własnego kształtu, możliwości wgrania rzutu i narzędzi do zaznaczenia ściany, okna, drzwi, przeszkody i oprawy. Punkty pomiarowe muszą znikać spod przeszkody, także gdy przeszkodę dokładasz do gotowej już siatki.

7. Rozdziela obszar zadania i pas otoczenia tam, gdzie wymaga tego norma

W biurach, salach lekcyjnych czy warsztatach norma osobno normuje stanowisko pracy i osobno resztę pomieszczenia. Widać to na przykładzie poniżej: obszar zadania ocenia się progiem co najmniej 500 lx i U₀ co najmniej 0,6, a pas otoczenia progiem co najmniej 300 lx i U₀ co najmniej 0,4, każdy ze swoim wynikiem.

8. Przyjmuje odczyty z ułamkiem dziesiętnym

Progi awaryjne to 0,5 lx i 1 lx. Program, który obcina miejsce po przecinku, zmienia ocenę, nie tylko zapis liczby.

9. Drukuje rysunek pomieszczenia z punktami i wartościami, nie samą tabelę liczb

Kolumna liczb w PDF nie pokazuje, gdzie stał miernik. Rysunek z numerem punktu i zmierzoną wartością przy każdym z nich pokazuje.

10. Powstaje na obiekcie, nie po powrocie do domu

Wpisujesz wartość przy punkcie na rysunku, strzałkami i Enterem przechodzisz do kolejnego, tak jak faktycznie chodzisz po pomieszczeniu z luksomierzem. Po wyjściu z budynku zostaje jedno kliknięcie: wygenerowanie PDF-a.

11. Trzyma kartotekę mierników i drukuje miernik w protokole

Protokół, z którego nie wynika, czym mierzono, jest łatwy do podważenia. Normy stawiają luksomierzowi konkretne wymagania: PN-EN 1838:2025-05 i PN-EN 50172:2025-04 opisują w Załączniku B jakość przyrządu na poziomie klasy 2* wg CIE TR 231:2019, czyli dopasowanie widmowe i korekcję kosinusową nie gorsze niż 6 procent, rozdzielczość co najmniej 0,01 lx i wzorcowanie powiązane z układem SI.

Z tego wynika prosta lista dla programu: ma trzymać nazwę, model, numer seryjny i datę ostatniego wzorcowania miernika, pozwalać dołączyć do niego świadectwo wzorcowania i podstawiać ten sam przyrząd do kolejnych protokołów bez przepisywania danych. W ProtoSmarcie miernik dodajesz raz, w kartotece, i przypisujesz go do rodzajów protokołu, w których go używasz.

Dlaczego Excel i szablon w Wordzie przestają wystarczać

Przy pojedynczym pomieszczeniu i kilkunastu punktach arkusz kalkulacyjny wystarcza. Przy oświetleniu, gdzie jedno pomieszczenie 7 na 4 metry to już 45 punktów, a na obiekcie takich pomieszczeń jest kilka albo kilkanaście, ręczne liczenie średniej, minimum, maksimum i równomierności to miejsce, w którym powstają błędy przepisania. Do tego dochodzi rzecz, której w arkuszu nie zrobisz w ogóle: rysunku siatki z numerami punktów, wklejonego pod tabelę. Jak wyglądają dobrze poukładane tabele pomiarowe w protokole, pisaliśmy przy okazji pomiarów elektrycznych, i te same zasady czytelności dotyczą oświetlenia.

Jak to rozwiązuje ProtoSmart

Moduł oświetlenia w ProtoSmart liczy oba tryby w jednym protokole, wybierane osobno przy każdym pomieszczeniu, z osobnymi wzorami na równomierność i osobnymi checklistami oględzin. Siatkę wylicza automatycznie z wymiarów pomieszczenia, obsługuje obrys nietypowego kształtu i przeszkody, rozdziela obszar zadania od pasa otoczenia tam, gdzie norma tego wymaga, i drukuje rysunek pomieszczenia razem z wartościami. Biblioteka pomieszczeń wzorcowych ma 65 pozycji oświetlenia ogólnego i 10 ewakuacyjnego, a gdy trafi się obiekt spoza standardu, można ją rozszerzyć o własny numer normy.

Oprawy stawiasz na rysunku i przełączasz ich stan dwukrotnym kliknięciem: sprawna to kółko wypełnione, niesprawna puste z krzyżykiem, więc różnicę widać także na czarno-białym wydruku. Licznik opraw razem z liczbą niesprawnych aplikacja drukuje w nagłówku pomieszczenia, w formie „Opraw: 6, w tym niesprawnych: 1", więc zleceniodawca widzi stan bez liczenia symboli na rysunku. Jeśli masz już protokoły zrobione w Proton+, w tym oświetleniowe, wchodzą do ProtoSmart przez import, nie trzeba przepisywać ich od zera.

Importu danych wprost z luksomierza nie ma. Odczyt zapisany w mierniku nie niesie informacji, którego punktu siatki dotyczy, więc przypisanie liczb do konkretnego punktu i tak trzeba odtworzyć po powrocie. Wpisanie wartości przy punkcie na rysunku w chwili pomiaru wiąże liczbę z miejscem od razu, zamiast odtwarzać to później z pamięci.

Moduł oświetlenia jest dostępny od pakietu Business w górę. Darmowego pakietu ProtoSmart nie ma, jest za to czternastodniowy okres próbny bez karty płatniczej, więc moduł oświetlenia sprawdzasz na własnym obiekcie, zanim za cokolwiek zapłacisz. Excel i szablon w Wordzie są darmowe na stałe, tylko że koszt przenosi się gdzie indziej: na ręczne liczenie 45 punktów na pomieszczenie i na rysunek siatki, którego arkusz nie narysuje.

Jeśli zestawiasz kilka programów obok siebie, mamy osobne porównanie programów do protokołów. A jeśli oświetlenie robisz przy okazji pełnego przeglądu instalacji, zerknij też na to, co zawiera protokół z pomiarów elektrycznych i jak wygląda sam protokół z pomiarów elektrycznych od podstaw.

Dla kogo jest ten program

Dla elektryka, który robi pomiary oświetlenia sam albo w małej firmie i oddaje protokół zleceniodawcy, nie sobie do szuflady. Dla kogoś, kto ma na obiekcie więcej niż jedno pomieszczenie z inną funkcją, więc inną tablicą progową. I dla kogoś, kto już wie, że tabela liczb bez rysunku i bez numeru normy przy progu to dokument, który łatwo podważyć.