Protokół pomiarów elektrycznych, omówienie oraz wzór wypełnionego protokołu

Od kilkunastu lat wykonuję pomiary i wiem jedno: „protokół pomiarów elektrycznych” znaczy co innego dla każdego, kto tu trafia. Jeden robi pierwszy w życiu i nie wie, co ma się w środku znaleźć. Drugi klepie protokoły od lat i szuka sposobu, żeby odzyskać wieczory. Trzeci tylko sprawdza, czy jego wzór jest jeszcze zgodny z normą.

Sam siedziałem w tej drugiej grupie. Pomiary w terenie do wieczora, a potem druga tura w domu: przepisywanie wyników z notatnika, dane klienta, walka z formatowaniem tabel. Ten tekst poukładałem tak, żebyś nie musiał przez to przechodzić. Są tu podstawy, gotowy wzór do pobrania i rozbicie każdego pomiaru na osobny wpis.

Czym właściwie jest protokół

To dokument, który potwierdza, że instalacja została sprawdzona, i mówi wprost, czy nadaje się do bezpiecznego użytkowania. Większość ludzi widzi w nim samą tabelę z wynikami. A tabela to tylko jeden z jego kawałków. Reszta opisuje badany obiekt, zakres pomiarów i użyte mierniki, a na końcu znajduje się orzeczenie. Sam protokół, zależnie od obiektu, potrafi mieć od kilku stron do kilkudziesięciu. O jakości nie decyduje jego objętość ani ładna tabela, tylko to, czy po lekturze wiadomo, co, czym i z jakim skutkiem zmierzono.

Papier nie jest celem sam w sobie. Celem jest odpowiedź na jedno pytanie: czy tej instalacji można bezpiecznie używać. Cała reszta protokołu ma tę odpowiedź udowodnić, tak żeby obronił się nawet wtedy, gdy ktoś zajrzy do niego po latach.

Co musi zawierać protokół pomiarów elektrycznych

W Polsce nie ma jednego narzuconego wzoru, więc protokół z każdego programu wygląda trochę inaczej. Niezależnie od formy musi jednak pozwolić jednoznacznie ustalić kilka rzeczy:

• dane badanego obiektu i numer protokołu,
• kto wykonał pomiary, z jakimi uprawnieniami i podpisem,
• jakimi miernikami, i czy mają aktualne wzorcowanie,
• cel i zakres wykonanych badań,
• wyniki pomiarów oraz orzeczenie końcowe.

Brzmi oczywiście, a i tak na tych drobiazgach wykłada się najwięcej protokołów. Każdy z tych elementów, z przykładami, rozłożyłem osobno w artykule Co powinien zawierać protokół.

Jakie pomiary wchodzą w skład protokołu

Zakres zależy od obiektu, ale w instalacji elektrycznej jest zawsze podobny. Przy każdym pomiarze dopisuję, co właściwie sprawdza, bo to ono, a nie sama liczba, decyduje o bezpieczeństwie:

Do tego dochodzi sprawdzenie kolejności faz, a jeśli obiekt tego wymaga, pomiar natężenia oświetlenia. Każdy z tych pomiarów ma własną wartość dopuszczalną i własne pułapki, dlatego rozbiłem je na osobne wpisy, ze wzorami i powołaniem na konkretny punkt normy.

Kiedy należy wykonać protokół

Protokół to nie jednorazowa formalność. Robi się go:

• przy odbiorze nowej instalacji, zanim zostanie oddana do użytkowania,
• okresowo, w trakcie eksploatacji,
• po przebudowie, wymianie rozdzielnicy albo dołożeniu obwodów,
• po awarii albo zdarzeniu, po którym trzeba potwierdzić, że instalacja znów jest sprawna.

Bywa też, że protokół ogląda ktoś, kogo się nie spodziewasz: ubezpieczyciel po pożarze albo zalaniu. Wtedy komplet aktualnych protokołów potrafi zdecydować, czy wypłata w ogóle wchodzi w grę. Jak często robić przeglądy okresowe, zebrałem w osobnym wpisie Pomiary okresowe instalacji: co ile lat, bo terminy różnią się między obiektami i nie chcę Ci tu wrzucać jednej liczby, która akurat u Ciebie nie pasuje.

Jak wygląda wzór protokołu

Skoro nie ma jednego narzuconego wzoru, to jak ma wyglądać Twój? Tak, żeby dało się z niego wyczytać wszystko z listy wyżej i żeby był czytelny także dla kogoś, kto dostanie go po latach.

Dobry wzór poznasz po kilku rzeczach, których w typowym brakuje: wartość dopuszczalna jest napisana obok każdego wyniku, a nie sam goły pomiar; przy RCD zmierzony czas i prąd zadziałania, nie samo „zadziałał”; do tego numeracja „strona X z Y” jak w załączniku normy. Większość protokołów część z tych rzeczy pomija, choć norma wprost ich oczekuje. Gotowy wzór z tym wszystkim, razem z przewodnikiem i listą 10 braków, pobierzesz z pakietu na górze strony.

Najczęstsze błędy w protokołach

Przez te kilkanaście lat zdążyłem zobaczyć dużo protokołów wykonanych przez innych elektryków. Kilka klasyków wraca do znudzenia:

• Wynik bez oceny. Ktoś wpisuje liczbę z miernika i leci dalej, a nie dopisuje, czy mieści się w granicy. Sam pomiar bez oceny nie mówi nic.
• Zła wartość dopuszczalna. Wystarczy podstawić granicę dla złego typu albo prądu zabezpieczenia i sprawna instalacja wychodzi jako niezgodna, albo odwrotnie. Tego się nie da pewnie trzymać w głowie przy każdym obwodzie.
• Brak danych miernika. Protokół bez modelu miernika i jego wzorcowania jest łatwy do podważenia, choćby przez tego ubezpieczyciela.
• Ocena całości z jednego pomiaru. Jeden słaby wynik potrafi w programie przekreślić całą rozdzielnicę, choć realnie chodzi o jeden obwód.

Większość tych błędów nie bierze się z braku wiedzy. Bierze się z liczenia i przepisywania ręcznie, wieczorem, po całym dniu w terenie. Zmęczenie plus ściąga z wartościami sprzed lat to prosta droga do protokołu, który kłamie.

Ile to zajmuje i jak skończyć u klienta

Najgorsze jest to, że sam pomiar bywa najkrótszą częścią. Trzy godziny w terenie, a potem druga tura w domu na papierologię. Policz to przez miesiąc, a robi się z tego kupa straconych wieczorów. Dokładnie z tej frustracji powstał ProtoSmart.