Sonel Foton 3 a ProtoSmart: dwie licencje czy jeden program

Masz zlecenie na przegląd hali produkcyjnej. Pomiary elektryczne robisz jednym programem, oświetlenie drugim, a wieczorem siadasz i składasz z tego komplet dla klienta. Jeśli pracujesz na Sonelu, ten podział jest wpisany w licencję: PE6 do elektryki, Foton 3 do oświetlenia. Ten tekst pokazuje, gdzie to się różni od ProtoSmart, gdzie Foton 3 ma przewagę i gdzie import danych, który wygląda na oszczędność czasu, w praktyce dokłada Ci roboty.

Sonel Foton 3 a ProtoSmart: krótka odpowiedź

Foton 3 to osobny produkt Sonela, przeznaczony wyłącznie do pomiarów natężenia oświetlenia, sprzedawany i licencjonowany niezależnie od PE6. Współpracuje z luksomierzami LXP-2, LXP-10B, LXP-10A oraz z miernikami wielofunkcyjnymi MPI-530, MPI-530-IT, MPI-540 i MPI-540-PV, liczy średnie natężenie i równomierność, ocenia wynik i drukuje kartę kontrolną z terminem kolejnego badania. Deklaruje zgodność z PN-EN 12464-1, PN-EN 12464-2 i PN-EN 13201.

ProtoSmart nie ma osobnego programu do oświetlenia. Pomiar oświetlenia to jeden z siedmiu rodzajów protokołu w tej samej aplikacji, obok przeglądu instalacji elektrycznej, instalacji odgromowej, przeciwpożarowego wyłącznika prądu, fotowoltaiki, punktów ładowania i badania elektronarzędzi. Jedno konto, jedna baza klientów i obiektów, jedna kartoteka mierników.

Od razu zastrzeżenie, żeby nie było nieporozumienia: protokół z pomiarów oświetlenia jest osobnym dokumentem od protokołu z pomiarów elektrycznych i tak ma być. To inna norma, inny zakres badania i inny zestaw oględzin, więc jednego w drugi nie wciśniesz. W jednym protokole oświetleniowym mieści się natomiast oświetlenie podstawowe razem z awaryjnym.

Dwie licencje kontra jeden program

Różnica handlowa jest prosta: u Sonela elektryka i oświetlenie to dwa programy i dwie licencje. Robisz przegląd hali z oświetleniem awaryjnym, więc masz PE6 na jednym urządzeniu i Foton 3 na drugim, dwie bazy do uzupełnienia i dwa eksporty.

W ProtoSmarcie dokumenty też wychodzą dwa, bo to dwa różne badania, ale powstają w jednym programie: na tej samej karcie klienta i obiektu, z tej samej kartoteki mierników i w tym samym szablonie PDF. Danych zleceniodawcy nie przepisujesz po raz drugi.

Wewnątrz samego protokołu oświetleniowego typ oświetlenia, podstawowe albo awaryjne, wybierasz przy każdym pomieszczeniu osobno. Podstawowe liczone jest wg PN-EN 12464-1:2022, jako średnie natężenie Ēm i równomierność U₀ (iloraz minimum i średniej). Awaryjne wg PN-EN 1838:2025-05, jako najmniejsze natężenie Emin, równomierność Ud (iloraz minimum i maksimum, to inna wielkość niż U₀, mimo że w wielu protokołach obie chodzą pod nazwą „równomierność") i mierzony czas pracy awaryjnej. Efekt: obiekt z oświetleniem awaryjnym na korytarzu i podstawowym w pomieszczeniach trafia do jednego pliku PDF, bez sklejania dwóch eksportów.

Podział na dwa dokumenty nie jest przy tym wymysłem producenta programu, tylko odbiciem tego, jak rozłożone są przepisy. Pięcioletnia kontrola okresowa obiektu wynika z art. 62 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (tekst jednolity: Dz.U. z 2026 r. poz. 524) i obejmuje badanie instalacji elektrycznej i piorunochronnej, a o oświetleniu nie mówi. Wymaganie dla oświetlenia elektrycznego stanowisk pracy siedzi w § 26 ust. 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (tekst jednolity: Dz.U. z 2003 r. Nr 169, poz. 1650, ze zm.):

Niezależnie od oświetlenia dziennego w pomieszczeniach pracy należy zapewnić oświetlenie elektryczne o parametrach zgodnych z Polskimi Normami.

Oświetlenie awaryjne ma z kolei § 181 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (tekst jednolity: Dz.U. z 2022 r. poz. 1225, ze zm.), którego ust. 7 brzmi:

Oświetlenie awaryjne należy wykonywać zgodnie z Polskimi Normami dotyczącymi wymagań w tym zakresie.

Inna podstawa, inna norma, inne kryteria oceny, więc i osobny protokół. Trafia potem do tej samej dokumentacji obiektu co pomiary elektryczne.

Siatka pomiarowa i rysunek pomieszczenia

Metodę siatki pomiarowej opisuje norma, a liczba punktów bierze się z wymiarów pomieszczenia, nie z uznania wykonawcy. ProtoSmart liczy ją automatycznie: wpisujesz długość i szerokość, dostajesz gotowy układ punktów, bez liczenia rzędów i kolumn na kartce. Dla pomieszczenia 7 na 4 m wychodzi siatka 9 na 5, czyli 45 punktów, dokładnie tyle, ile daje wzór z punktu 5.4 PN-EN 12464-1:2022. Gotową siatkę da się zagęścić albo rozrzedzić, gdy obiekt ma własny, wcześniej przyjęty i udokumentowany układ punktów.

Przy pomieszczeniu o nieregularnym kształcie, hali z antresolą albo magazynie z wnękami, masz kanwę: rysujesz obrys pomieszczenia, dodajesz ściany, okna, drzwi i przeszkody, a siatka dopasowuje się do tego kształtu. Punkty pomiarowe, które wypadłyby pod przeszkodą (słupem, regałem, maszyną), znikają automatycznie z siatki, także gdy przeszkodę dorysujesz do już wygenerowanej siatki. Możesz też wgrać rzut hali jako obraz i rysować obrys wprost na nim, a rzut wchodzi razem z siatką na wydruk protokołu.

Oprawy stawia się na tym samym rysunku, a stan sprawności przełącza się dwukrotnym kliknięciem: sprawna to kółko wypełnione, niesprawna to puste kółko z krzyżykiem. Różnica jest widoczna nawet na wydruku czarno-białym, a licznik opraw i niesprawnych aplikacja drukuje w nagłówku pomieszczenia, w formie „Opraw: 6, w tym niesprawnych: 1".

Metodę siatki opisuje norma, program stosuje ją do wymiarów, które podajesz. Odpowiedzialność za to, czy siatka odwzorowuje rzeczywisty obszar, zostaje po Twojej stronie: liczy się, czy dobrze wprowadziłeś wymiary, granice pomieszczenia i przeszkody.

Obszar zadania i pas otoczenia

Przy pomieszczeniach, w których norma wyróżnia stanowisko pracy (biuro, sala konferencyjna, stanowisko CAD, sala lekcyjna, warsztat, laboratorium), ProtoSmart wylicza podział na obszar zadania i pas otoczenia automatycznie z rysunku. Ręczne narzędzie do zaznaczania przydaje się, gdy biurka stoją wyspami na środku open space, a nie pod ścianami. Przy korytarzach, garażach i pomieszczeniach ocenianych w całości narzędzia po prostu nie ma, i to jest zachowanie zamierzone, nie brakująca funkcja.

Podział ma znaczenie liczbowe, nie tylko wizualne. W przykładowym biurze obszar zadania (4 punkty) jest oceniany osobnym progiem 500 lx, a pas otoczenia (41 punktów) progiem 300 lx z tablicy 3, każda strefa dostaje własne Eav, Emin i U₀.

Gdy zaznaczony obszar nie obejmie żadnego punktu siatki, program mówi to wprost i ocenia całe pomieszczenie pełnym progiem, zamiast po cichu przyjąć założenie, którego nie widać na wydruku. Ogólny wynik pomieszczenia liczony jest dalej z całej siatki, więc masz zarówno wynik dla stanowiska pracy, jak i dla całości.

Oświetlenie awaryjne i wydania norm

Tu jest różnica, która ma znaczenie prawne, nie tylko formalne. Publikowany przez Sonela przykładowy protokół z pomiarów oświetlenia, wygenerowany przez Foton 3 w wersji 1.29.0.0, w wykazie aktów prawnych wymienia PN-EN 12464-1:2012 i PN-EN 1838:2013. ProtoSmart w tym samym miejscu drukuje PN-EN 12464-1:2022 i PN-EN 1838:2025-05.

To wpis z przykładowego protokołu, który producent sam publikuje jako wzór. Czym posługuje się aktualna wersja programu, z tego dokumentu nie wynika, więc nie jest to dowód, że Foton 3 nowszych wydań nie obsługuje.

A różnica między wydaniami 2013 i 2025 normy PN-EN 1838 nie jest kosmetyczna. Jedna ze zmian dotyczy sposobu ujęcia szerokości drogi ewakuacyjnej w pomiarze. W przykładowym protokole Fotona droga ewakuacyjna jest mierzona w dwóch kolumnach, „Środek" i „Pas środkowy", z kryteriami „środek co najmniej 1 lx" i „pas środkowy co najmniej 0,5 lx". Aktualna norma PN-EN 1838:2025-05 mówi co innego: dla dróg do 2 m szerokości z pomiaru wyłącza się pas o szerokości 1/4 szerokości drogi przy każdej krawędzi, a dla dróg szerszych niż 2 m wyłącza się pas 0,5 m przy każdej krawędzi, i na całej pozostałej powierzchni obowiązuje jeden próg 1 lx, nie dwa różne progi w dwóch strefach. To jest inny model oceny tego samego pomiaru w terenie. Biblioteka pomieszczeń wzorcowych w ProtoSmarcie ma to rozbicie gotowe: pozycje „droga do 2 m, pas 1/4 szerokości wyłączony" oraz „droga szersza niż 2 m, pas 0,5 m wyłączony".

Dla równomierności U₀ i Ud obowiązuje ta sama zasada co dla progów: to dwie różne wielkości, liczone inaczej, i protokół, który je myli, jest błędny niezależnie od programu, którym go wygenerowano.

Elektryk, który oddaje protokół rzeczoznawcy albo inspektorowi ochrony przeciwpożarowej, odpowiada za to, według którego wydania oceniono wynik. Jeśli robisz przegląd na obiekcie, gdzie droga ewakuacyjna ma więcej niż 2 metry szerokości, warto wiedzieć, którym modelem liczy narzędzie, którego akurat używasz.

Co Foton ma lepiej: oświetlenie drogowe

Foton 3 deklaruje zgodność z PN-EN 13201, normą do oświetlenia drogowego. ProtoSmart tej normy nie obsługuje w ogóle. Jeśli robisz pomiary oświetlenia ulic, parkingów zewnętrznych albo dróg dojazdowych do zakładu jako osobne zlecenie, Foton 3 to zrobi, a ProtoSmart nie.

To jest przewaga realna, nie kosmetyczna, i zasługuje na jasne przyznanie, a nie na wtrącenie w nawiasie przy okazji innego punktu. Jeśli oświetlenie drogowe jest u Ciebie stałym elementem zleceń, osobna licencja Fotona ma sens obok ProtoSmart, dokładnie tak samo, jak niektórzy elektrycy trzymają PE6 obok programu do protokołów z przeglądów.

Import z luksomierza: dlaczego to nie skraca roboty

Foton 3 wczytuje odczyty wprost z pamięci luksomierza albo miernika wielofunkcyjnego. Brzmi jak oczywista oszczędność, ale mechanizm ma słaby punkt: odczyt zapisany w pamięci urządzenia to sam ciąg liczb, bez informacji, którego punktu siatki dotyczy. Import wrzuca te liczby do programu, a przypisanie ich do konkretnego punktu, P1, P2, aż do P45 w naszym przykładzie z siatką 9 na 5, trzeba i tak odtworzyć po powrocie do biura, z pamięci albo z odręcznej notatki zrobionej w trakcie chodzenia po pomieszczeniu.

W ProtoSmarcie wartość wpisujesz od razu przy punkcie na rysunku, strzałkami i Enterem przechodząc po siatce dokładnie tak, jak fizycznie chodzisz po pomieszczeniu z luksomierzem w ręku. Liczba wiąże się z miejscem w chwili pomiaru, na obiekcie, nie po powrocie przy komputerze.

To nie jest wada Fotona ani argument, że import do niczego nie służy. Rzecz w tym, że sam fakt, że dane da się wgrać z urządzenia, nie zdejmuje roboty przypisania ich do punktów siatki. Ta robota zostaje, tylko przesuwa się w czasie i wykonujesz ją bez pomieszczenia przed oczami.

Praca w terenie kontra praca po powrocie

Foton 3 to program instalowany na komputerze. Protokół z oświetlenia budujesz przy biurku, po przeglądzie, z notatek albo z importu z luksomierza. ProtoSmart działa w telefonie i tablecie, więc dane wpisujesz na miejscu, w trakcie przeglądu, tym samym urządzeniem, którym prowadzisz resztę protokołu.

Różnica nie polega na tym, że jedno narzędzie jest szybsze od drugiego w minutach. Polega na tym, gdzie i kiedy powstaje dokument. Wprowadzanie danych na obiekcie dzieje się w czasie, który i tak spędzasz w pomieszczeniu z luksomierzem, i nie wymaga osobnej sesji przy komputerze ani odtwarzania notatek z pamięci. Po wyjściu z budynku zostaje wygenerowanie PDF-a.

Dla kogo który program

Jeśli robisz głównie przeglądy budynków, biur, hal produkcyjnych, szkół i podobnych obiektów, gdzie oświetlenie ocenia się przy okazji przeglądu instalacji, jedno narzędzie, w którym powstają wszystkie te protokoły, jest po prostu wygodniejsze w prowadzeniu niż dwa programy z dwiema licencjami i dwiema bazami do uzupełniania.

Jeśli w Twoich zleceniach regularnie pojawia się oświetlenie drogowe, PN-EN 13201, Foton 3 ma funkcję, której ProtoSmart nie ma i nie udaje, że ma. Trzymanie obu narzędzi obok siebie, Foton do dróg i placów, ProtoSmart do przeglądów budynków, jest rozwiązaniem, które ma sens dla elektryka obsługującego oba typy obiektów.

Zanim wybierzesz, sprawdź też, jak wypadają inne programy na rynku w tym samym porównaniu narzędzi do protokołów, bo obok Sonela funkcjonują też Metrel i Proton+, każdy z innym podejściem do tego samego problemu.